كافى نيست و مراد خطورات قلبى است كه همچون برق خاطف لرزان از دل مىگذرند . سهل گفته است : به خواب ديدم كه وارد بهشت شدم و سيصد پيامبر را ديدار كردم . از ايشان پرسيدم : در دنيا از چه چيزى بيشتر مىترسيديد ، گفتند : بدى عاقبت و به سبب همين خطر بزرگ است كه شهادت مورد رشك و مرگ ناگهانى ناخوشايند است . چه مرگ ناگهانى بسا در زمانى اتّفاق افتد كه انديشهء بدى بر انسان غلبه كند و بر دل استيلا يابد و دل از امثال اينها خالى نيست ، مگر آنگاه كه به سبب كراهت از آن يا به نور معرفت دفع گردد . امّا شهادت عبارت از گرفتن جان آدمى است در حالتى كه در دل او جز محبّت خداوند باقى نمانده و دوستى دنيا و زن و فرزند و مال و همگى شهوتها از دل او بيرون رفته باشد ، چه كسى كه به صف كارزار مىشتابد ، و دل بر مرگ مىنهد تنها به خاطر خدا و طلب رضاى او فروش دنيا در برابر آخرت و خشنودى به بيعى است كه خداوند طرف معاملهء اوست چنان كه فرموده است : إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ « 102 » و فروشنده ناگزير از آنچه فروخته روگردانيده و محبّت آن را از دل بيرون كرده و دل به دوستى چيزى كه مىخرد بسته است . نظير اين حالت در پاره‌اى اوقات به انسان دست مىدهد ، ليكن بيرون رفتن جان از تن در آن حال اتّفاق نمىافتد و ميدان پيكار سبب خروج جان از تن در همين حالت است . امّا اين در صورتى است كه قصد پيروزى بر دشمن و به دست آوردن غنيمت و يا كسب آوازده نداشته باشد ، چه اگر چنين مقاصدى داشته باشد هر چند در ميدان نبرد كشته شود از وصول به اين مرتبه دور است ، چنان كه اخبار بر اين دلالت دارد . اكنون كه معناى بدى عاقبت و آنچه در آن مايهء ترس است آشكار شد پس خود را براى نيكى عاقبت آماده ساز و مواظب ياد خداوند باش ، و محبّت دنيا را از دل بيرون كن و اعضايت را از ارتكاب گناه و انديشه‌ات را از تفكّر در آن بازدار ، و از مشاهدهء گناه و ديدن اهل آن دورى جوى ، چه اين نيز در دلت تأثير دارد ، و فكر و انديشه‌ات را به سوى خود معطوف مىكند ، و بپرهيز از آن كه در اين باره تأخير كنى و بگويى : چون پايان عمر نزديك شود براى آن آماده خواهيم شد ، چه هر نفسى از انفاس تو پايان عمر تو است ، زيرا ممكن است جان تو در آن ربوده شود . پس در هر نفس برآوردنى مراقب قلب

--> ( 102 ) توبه / 111 : خداوند از مؤمنان جانها و اموالشان را خريدارى مىكند ( كه در برابرش ) بهشت براى آنان باشد .